W eksperymencie polegającym na wstrzyknięciu takim kijankom potrzebnej dawki jodu okazało się, że rozwinęły się one w dorosłe osobniki salamandry tygrysiej.

Odmieniec jaskiniowy to inny plaz pozostający kijanką przez całe życie. Zamieszkuje ciemne jaskinie Słowenii i nie jest w stanie przeistoczyć się w osobnika dorosłego - uważa się go za relikt przeszłości, pamiątkę z czasów kiedy płazy dopiero zaczynały wychodzić na ląd.

Jeden z najwybitniejszych perkusistów w histo­rii jazzu, grał z całą plejadą gigantów jazzu. Dejohnette potrafi zaskoczyć oryginalną kompozycją i aranżacją, co może mieć swe źródło w wysokich umiejętności pianistycznych. Autor przypomniał fragment zapomnianej płyty "Ruta and Daitya" (z Keithem Jarrettem), jazz-rockowy "Now’s never" (z gru­pą Gateway) i mało wyrazisty "Feeb/es, Fab/es and Ferns" (z kwartetem Micka Goodricka. W reszcie materiałów przedstawił się bardziej jako twórca owiany duchem melancholii, niż perkusistą z krwi i kości, jakim na co dzień jest.

Węgierski gitarzysta (rezydujący we Francji) zaproponował ze swym kwartetem jakby kontynu-icję kierunku jakim był pochłonięty Bill Frisell dekadę temu. Dotyczy to zarówno eterycznego brzmienia gitary, specyfiki kompozycji i sposobu aranżacji poszczególnych utworów. Matthieu Dau-arier na saksofonie tenorowym prowadzi świetnie wyważone i inteligentne dialogi z gitarą. Praca basu i perkusji oszczędna, lecz akuratna. Atmosfera pły­ty wpisuje się jednoznacznie w stylistykę firmy ECM, co stanowi najlepszą rekomendację.

Przeciwstawność między zabawą i pracą nie ma charakteru dy­skwalifikacji aksjologicznej. Nie jest to też przeciwstawność w sen­sie wyłączania, gdyż poszczególne formy zabawy mogą mieć zasto­sowanie w pracy, a elementy pracy mogą wnikać w zabawę.

Wreszcie powinniśmy wykazać, że istnieją pewne rodzaje działań spełniające jednocześnie warunki i uczenia się, i pracy. Właściwie czyste rodzaje uczenia się występują w większości w szkole. Poza szkołą nie pojawiały się dotąd w masowych postaciach, wyjąwszy rozwijające się ostatnio samokształcenie albo proces doskonalenia w instytucjach dokształcania i doskonalenia dorosłych takich, jak kursy, seminaria, studia itp. Poza tymi obszarami istnieją różne for­my zabaw i życia towarzyskiego, a przede wszystkim praca zarówno zarobkowa, jak i społeczna. Ale w szerokim sensie uczenia się każda praca powinna być jednocześnie procesem uczenia się, poznawa­nia, gdyż praca stanowi najistotniejszą praktykę człowieka. Spraw­dza ona jego dotychczasową wiedzę i dostarcza nowych danych, lak jest jednak wówczas, gdy człowiek uczy się wykonywania nowej pracy lub wykonuje nowe zadania. Wtedy jego warsztat pracy staje się jego uniwersytetem, o ile potrafi wykorzystać nabywane doświad­czenie.

W większości jednak przypadków człowiek wykonuje w pracy za­dania stereotypowe, wielokrotnie sprawdzone, doświadczane i prze­myślane przez innych. Może się wprawdzie zdarzyć, że i przy wyko­nywaniu takich zadań pracownik ma pomysły odkrywcze, racjonali­zatorskie i wynalazcze. W większości jednak przypadków taka praca nie dostarcza szczególnie wartościowego materiału dla rozwoju inte­lektualnego, moralnego, estetycznego czy fizycznego, chociaż może być nieustannym treningiem we wszystkich tych zakresach. Dlatego w większości przypadków praca stanowi odrębny typ działalności i tylko w pewnych przypadkach nabiera jednocześnie elementów charakterystycznych dla procesów uczenia się.

Trzeba tu dodać, że poznawcze korzyści trzech rodzajów działal­ności przedstawiają się rozmaicie, zależnie od tego, czy rozpatruje­my je ze stanowiska ontogenetycznego, czy filogenetycznego. W ontogenezie zabawa może spełniać doniosłą rolę zarówno poznaw­czą, jak i w rozwijaniu umiejętności, natomiast poznawcze znacze­nie zabawy rozpatrywane ze stanowiska filogenezy jest niewielkie. Zupełnie odwrotnie jest z pracą. Może ona przynosić niewielkie korzyści poznawcze jednostce, natomiast rozpatrywana filogenetycz­nie jest nie tylko źródłem poznawania, ale główną działalnością kreacyjną człowieka.